Zagadnienia związane z egzekucją alimentów z dawnego funduszu obejmują także zobowiązania powstałe wiele lat temu w wyniku wypłaty świadczeń przez ZUS. Tego typu sprawy mają odrębną specyfikę, ponieważ wierzycielem staje się Skarb Państwa. Z tego powodu pojawiają się pytania o zakres działań organów egzekucyjnych. Wyjaśniamy więc, czy komornik może ściągać należności z dawnego funduszu alimentacyjnego.
Czym był dawny fundusz alimentacyjny?
Dawny fundusz alimentacyjny funkcjonował do 2004 roku jako mechanizm wsparcia dla osób uprawnionych do alimentów, gdy dłużnik nie regulował zobowiązań. W tamtym okresie wypłaty realizował m.in. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który przejmował ciężar finansowania świadczeń. Następnie dochodziło do dochodzenia zwrotu od osoby zobowiązanej, czyli próby odzyskania wypłaconych środków. Od 2008 roku po zmianach systemowych obowiązki przejęły gminy, które dziś wypłacają świadczenia z funduszu alimentacyjnego i prowadzą działania wobec dłużników. Różnica polega na tym, że obecnie to samorząd dochodzi należności, a nie ZUS. Mimo likwidacji dawnego rozwiązania zobowiązania dłużnika nie zniknęły, dlatego nadal można spotkać sprawy dotyczące starego funduszu alimentacyjnego.
Na jakiej podstawie komornik egzekwuje długi z dawnego funduszu alimentacyjnego?
Komornik egzekwuje długi z dawnego funduszu alimentacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Po wypłacie świadczeń wierzycielem staje się gmina, która przejmuje prawo do dochodzenia zwrotu od dłużnika. Egzekucję prowadzi się według zasad właściwych dla świadczeń alimentacyjnych, co oznacza m.in. możliwość zajęcia wynagrodzenia, rachunku bankowego czy innych składników majątku. Podstawą skierowania sprawy do komornika jest decyzja administracyjna określająca wysokość należności do zwrotu. Po jej uprawomocnieniu się i nadaniu klauzuli wykonalności dokument staje się tytułem wykonawczym. Co ważne, windykacja długów nie zależy od tego, że fundusz już nie działa. Liczy się fakt powstania zobowiązania i jego potwierdzenie dokumentem. Przykładowo, osoba zalegająca z alimentami sprzed 20 lat nadal może podlegać egzekucji, jeśli sprawa nie została zamknięta i istnieje podstawa prawna do dalszych działań.
Kiedy możliwe jest umorzenie lub rozłożenie na raty należności?
Prawo przewiduje sytuacje, w których dłużnik może ubiegać się o ulgę w spłacie zobowiązania powstałego wobec dawnego funduszu alimentacyjnego. Gmina jako wierzyciel może zgodzić się na rozłożenie należności na raty lub częściowe umorzenie, jeśli osoba wykaże trudną sytuację finansową lub zdrowotną. Warto złożyć wniosek i przedstawić dokumenty, np. zaświadczenia o dochodach czy kosztach leczenia. Co ważne, nawet jeśli sprawa trafiła już do komornika od alimentów, złożenie wniosku do gminy może wpłynąć na dalszy przebieg egzekucji. Decyzja zależy od oceny konkretnego przypadku, jednak aktywne działanie zwiększa szansę na pozytywne rozpatrzenie sprawy. Zamiast biernie czekać na egzekucję, lepiej podjąć rozmowy i próbować ustalić realny harmonogram spłaty, który ograniczy narastanie zadłużenia.
Czy należności z dawnego funduszu alimentacyjnego mogą się przedawnić?
Zgodnie z aktualnym stanem prawnym oraz uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2025 r., sygn. akt III CZP 16/25, należności z tytułu zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie ulegają przedawnieniu. Organ jednoznacznie wskazał, że obowiązek zwrotu tych świadczeń ma charakter publicznoprawny i nie podlega zasadom przedawnienia wynikającym z Kodeksu cywilnego. Oznacza to, że państwo może dochodzić spłaty tego zobowiązania bez ograniczeń czasowych, aż do jego całkowitego uregulowania, a sam upływ czasu nie stanowi skutecznej podstawy do uchylenia się od zapłaty. Uchwała ta rozwiała wcześniejsze wątpliwości interpretacyjne i ujednoliciła praktykę stosowania prawa w tym zakresie. W konsekwencji przyjmuje się, że dotyczy to również należności z tzw. dawnego funduszu alimentacyjnego, które po jego likwidacji zostały przejęte przez państwo. Oznacza to, że jedyną realną drogą zmniejszenia lub zakończenia zobowiązania pozostaje np. jego umorzenie lub rozłożenie na raty.
Komornik może prowadzić egzekucję należności z dawnego funduszu alimentacyjnego, jeśli istnieje tytuł wykonawczy. Uprawnienia do ich dochodzenia przysługują gminie, która przejęła te wierzytelności po Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Dłużnik może ubiegać się o ulgę w spłacie, jednak zobowiązanie nie wygasa z upływem czasu.
