Co do zasady wierzyciel ma wpływ na to, do której kancelarii trafi wniosek egzekucyjny. Taki wybór pomaga zwłaszcza wtedy, gdy prowadzi kilka spraw, zależy mu na sprawnej komunikacji albo korzysta już ze wsparcia konkretnego organu w windykacji długów. Swoboda ma jednak swoje granice, dlatego przed złożeniem dokumentów warto sprawdzić, kiedy wierzyciel nie może wybrać komornika.
Brak wyboru komornika przy egzekucji z nieruchomości dłużnika
Egzekucja komornicza z nieruchomości została wyłączona z ogólnego prawa wyboru komornika, co wynika z art. 10 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych. Ma to praktyczne uzasadnienie, ponieważ czynności dotyczą konkretnego budynku, wymagają oględzin, opisu, oszacowania, obwieszczeń oraz dalszych etapów prowadzonych w ścisłym trybie. Tak więc, jeżeli dłużnik ma mieszkanie we Wrocławiu, wierzyciel nie powinien kierować sprawy do przypadkowej kancelarii z innej części apelacji tylko dlatego, że wcześniej prowadziła dla niego windykację długów.
Wydanie nieruchomości, wprowadzenie w jej posiadanie lub opróżnienie lokalu
Ustawa wymienia także sprawy o wydanie nieruchomości, wprowadzenie w jej posiadanie oraz opróżnienie pomieszczeń, w tym lokali mieszkalnych, z osób lub rzeczy. W tych przypadkach również odpada zwykły wybór komornika przez wierzyciela. Chodzi o czynności, które dotyczą konkretnego miejsca i wymagają sprawnego działania w terenie. Komornik musi wejść do lokalu, ustalić sytuację na miejscu, odebrać albo przekazać nieruchomość, usunąć osoby lub rzeczy, a czasem skoordynować działania z policją, gminą, ślusarzem czy firmą transportową. Natomiast gdyby wierzyciel mógł wskazać kancelarię z odległego miasta, postępowanie straciłoby płynność, a uczestnicy mieliby utrudniony kontakt z organem prowadzącym czynności. Wzrosłyby też koszty dojazdów, ryzyko przekładania terminów oraz trudność w zabezpieczeniu rzeczy pozostawionych w lokalu.
Komornik spoza właściwego obszaru sądu apelacyjnego a niemożność jego wyboru
Prawo wyboru komornika ma granice terytorialne. Art. 10 ust. 1 pozwala wierzycielowi wskazać kancelarię na obszarze właściwości sądu apelacyjnego. Przykładowo, jeżeli dłużnik mieszka na wrocławskich Krzykach, sprawa trafi zasadniczo do rewiru przy sądzie rejonowym obejmującym tę część miasta. Wierzyciel może jednak poszukać innej kancelarii w granicach apelacji wrocławskiej, lecz nie powinien kierować wniosku do organu z Warszawy, Gdańska czy Rzeszowa. Ustawodawca daje pewną swobodę, ale nie pozwala wybierać komornika z dowolnego miasta w Polsce, żeby egzekucja komornicza nadal była powiązana z obszarem, na którym normalnie powinna się rozpocząć.
Komornik odmawia przyjęcia sprawy
Odmowa przyjęcia sprawy przez komornika wybranego przez wierzyciela nie oznacza, że z założenia traci on prawo wyboru. Ustawa przewiduje jednak sytuacje, w których kancelaria może albo musi odmówić, bo spełniły się ustawowe przesłanki. Dotyczy to m.in. zaległości w prowadzonych egzekucjach oraz limitów wpływu spraw. Art. 10 ust. 4 wskazuje warunki związane z zaległością przekraczającą 6 miesięcy i liczbą spraw wpływających do kancelarii. Dodatkowo art. 10 ust. 8 daje komornikowi możliwość odmowy wobec danego wierzyciela, jeżeli liczba jego wniosków w danym roku przekroczyła 100.
Brak oświadczenia wierzyciela o wyborze komornika
Wierzyciel, który korzysta z prawa wyboru komornika, powinien dołączyć do wniosku pisemne oświadczenie o skorzystaniu z tego uprawnienia. Wymóg wynika z art. 10 ust. 3 ww. ustawy. Najczęściej kancelaria wzywa wierzyciela do usunięcia braków formalnych. Do czasu poprawienia wniosku sprawa nie jest prowadzona jako postępowanie z wyboru wierzyciela. Opóźnienie ma znaczenie zwłaszcza w kontekście niepewnego zachowania dłużnika, który niejednokrotnie wykorzystuje ten czas na to, aby szybko wypłacić pieniądze z rachunku, zmienić miejsce pobytu albo zbyć część majątku. Dlatego oświadczenie warto przygotować od razu z wnioskiem egzekucyjnym, zamiast dosyłać je dopiero po wezwaniu.
Wierzyciel nie wybierze komornika tam, gdzie sprawa musi pozostać związana z konkretnym miejscem, czyli przede wszystkim z nieruchomością albo właściwą apelacją. Takie ograniczenia mają zapobiegać kierowaniu wniosków do przypadkowych kancelarii i utrudnieniom w prowadzeniu czynności terenowych. Zdarza się też czasami, że wierzyciel wprawdzie może wybrać danego komornika, ale ten odmówi z uwagi np. na nadmiar prowadzonych spraw.
